ΠΟΝΤΙΟΙ   

   Ήταν οι Έλληνες κάτοικοι του Πόντου. Δραστήριοι και ικανοί επέβαλαν τον ελληνικό πολιτισμό σ’όλους τους κατοίκους του Πόντου. Κρατούσαν στα χέρια τους την οικονομική ζωή των μεγάλων κέντρων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Κτηνοτρόφοι και γεωργοί, τεχνίτες και έμποροι, ναυπηγοί από τα χρόνια τα παλιά και κατασκευαστές όπλων της εποχής παράγουν εκλεκτής ποιότητας προϊόντα. Έχουν απέραντη αγάπη στα γράμματα, τις τέχνες, τις επιστήμες, τις μούσες. Εκατοντάδες ελληνικά σχολεία και δάσκαλοι στον Πόντο , όχι μόνο δημοτικά αλλά και ημιγυμνάσια, με επικεφαλής το Φροντιστήριο Τραπεζούντας που μαζί με τη Μεγάλη του Γένους Σχολή και την  Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης αποτελούν τους τρεις περίλαμπρους ελληνικούς πνευματικούς φάρους της Ανατολής.

   Με τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τα συμφέροντα των Μεγάλων και τα λάθη των Ελλήνων οδηγούν στη μικρασιατική καταστροφή. Με τη συνθήκη της Λωζάνης γίνεται ανταλλαγή των πληθυσμών. Πάνω από 300.000 Έλληνες του Πόντου εξοντώνονται από τις σφαγές των Τούρκων και το μαρτύριο της εξορίας. Περί τις 400.000 έρχονται στην Ελλάδα. Οι ξεριζωμένοι εγκαταλείπουν την πατρική γη τους και όλα τα υπάρχοντά τους. Παίρνουν μαζί τους τα ιερά κειμήλια και την πολιτιστική τους κληρονομιά.  

Ποντιακά  Μουσικά  Όργανα

   Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούν οι Πόντιοι είναι έγχορδα, πνευστά  και κρουστά. είναι όργανα παραδοσιακά, που τα κατασκευάζουν ειδικοί λαϊκοί τεχνίτες.

   Λύρα: Το βασικό μουσικό όργανο των Ποντίων. Έχει τρεις χορδές και παίζεται με δοξάρι. Κατασκευάζεται κυρίως από ξύλο δαμασκηνιάς «κοκκίμελον». Η όλη δομή της ποντιακής λύρας εμφανίζει χαρακτηριστικά στοιχεία βυζαντινής προέλευσης, αλλά η απώτατη προέλευσή της ανάγεται στη μυθική εποχή. Είναι εφεύρεση του Ερμή, όπου τη χάρισε στον Απόλλωνα. Αποκαλείται και «κεμεντζέ», ή «κεμεντζόπον» που σημαίνει βιολάκι.

   Γαβάλ: Έχει και άλλες ονομασίες όπως : Γαβαλόπον, καβάλ’ και καβαλόπον. Πρόκειται για τουρκική ονομασία. Σε ορισμένες περιοχές του Πόντου ονομάζεται «χειλιά-

βριν», χειλέων αυλός, δηλαδή αυλός που παίζεται με τα χείλη. Είναι κατ’εξοχήν μουσικό όργανο του τσοπάνου. Πνευστό που κατασκευάζεται από ξύλο. Μοιάζει με ξύλινο σωλήνα, όπου σε ευθεία γραμμή και σε κανονικά διαστήματα ανοίγονται έξη τρύπες, για τις αντίστοιχες νότες.

   Αγγείον: Είναι ο αρχαίος άσκαυλος. Στην ποντιακή διάλεκτο έχει διάφορες ονομασίες: Αγγείον, τουλούμ, τούλουμπαν. Στους μη Πόντιους είναι γνωστό ως «γκάιντα» ή «τσαμπούνα».

   Η Ζουρνά και το ταούλ:  Η ζουρνά ή ζουρνάς είναι είδος αυλού. Ο ήχος της είναι οξύς. Αποτελεί εξέλιξη του αρχαίου «οξύαυλου». Απαραίτητος σύντροφος του ζουρνά είναι το νταούλι, όργανο κρουστό. Με το ταούλ και την ζουρνάν, ο γάμος παίρνει πανηγυρικό χαρακτήρα.

   Κεμανέ: Είναι ένα είδος λύρας σε μεγαλύτερο όμως μέγεθος. Δεν είναι τόσο διαδεδομένη όπως η λύρα, ωστόσο είναι γνωστή σε αρκετές περιοχές του Πόντου.

Οι χοροί:

  Οι κυριώτεροι χοροί του Ποντιακού λαού είναι:

Αε - Βασίλης ασή Λιάρι μερέαν

Άε - Βασίλης έρχεται ασή Λιαρί μερέαν  

φορτούται τρανόν δίσακκον, γιομάτον ευλογίας.

Αν δήτε μας καλό παχτσίς, αν δείτε άσπρα παράδες

να γεννούνε τα χτήνια σουν, ν’εφτάν θελκά μουσκάρια

να γεννούν και τα πρόγατα ν’εφτάν άσπρα αρνόπα,

να γίνταν τα γεννήματα, τ’αμπάρα να γομούνταν,

να έρχουνταν κι οι ξενιτιάρ’ με τα πολλά γορόσια.

    Χριστός’ γεννέθεν

Χριστός γεννέθεν, χαράν σον κόσμον,

χα καλή ώρα, καλή σ’ημέρα

χα καλόν παιδίν οψέ ‘γεννέθεν.

Οψέ ‘γεννέθεν, ουρανοστάθεν.

Τον εγέννεσεν η Παναγία,

Τον  ενέστεσεν Αϊ - Παρθένος

εκαβάλκεψεν Χρυσόν πουλάρι

κι εκατήβεν σο σταυροδρόμι.

΄Ερπαξαν Ατόν οι χιλ’ εβραίοι,

οι χιλ’ εβραίοι και οι μύριοι εβραίοι.

Ας ακρεντικά κι  ασήν καρδίαν.

Αίμαν έσταξεν, χολή κ’ εφάνθεν.

Ούμπαν έσταξεν και μύρος έτον,

μύρος έτον και μυρωδία.

Εμυρίσεν ατό ο κόσμος όλεν,

για μυρίστ’ ατό κι εσύ αφέντα.

Έρθαν τη Χριστού τα παλληκάρια

και θημίζνε τον νοικοκύρην.

Νοικοκύρη μ’ και βασιλέαν,

δέβα σο ταρέζ’ κι έλα σην πόρταν,

δος μας ούβας και λεφτοκάρυα

κι αν αν’ εις μας, χαράν σην πόρτασ’.

Λαμπρής  χαρά

Ζούμε με την υπομονήν και με τ’ έναν ελπίδαν

κι αναμένουμε την Λαμπρήν, τα καλά τα ημέρας.

Χριστού  καρά θα έρται μας με το «Χριστός Ανέστη».

Σα τρία Λαμπροήμερα τα τέρτια όλια ανασπάλκουν

κι αποθαμέν’ και ζωντανοί όλια τουν γίνταν έναν.

Αποθαμέν πα χαίρουνταν, θ’αφτ’ ν ατ’ς  πολλά κερία

κι οι καλασμέν πα χαίρουνταν, θ’ ελέπ’ νε φως κι ημέραν.

Οι άκλαυτοι  θα χαίρουνταν, γιατί πολλοί θα κλαίγν’ ατ’ς

κι αδέβαστοι κι οι άταφοι, γιατί πολλοί θ’αγγεύν’ ατ’ς.

Οι ζωντανοί πα χαίρονται, ντο θα καλοπερνούνε,

αμαρτωλοί πα χαίρονται, θα πάνε εσχωρίουν.

Οι γεροντάδες χαίρονται, θα πάνε κοινωνίζνε

οι γραιάδες πα χαίρονταν, θα πάνε προσκυνούνε,

οι νεοντάδες χαίρονταν, θα παν’ λουτρουγισκούνταν

και τα κορίτσια χαίρονταν, θα φορούν κι αναλλάνζε

και τα παιδόπα τα μικρά κόκκινα ωβά θα κρούγνε.

                                   Ποντιακός Καζαμίας

         Κάλανταρ’τς  «Ιανουάριος»     Ο  μήνας με τα δώρα.

         Κούντουρος  «Φεβρουάριος»  Λέγεται έτσι γιατί έχει λίγες μέρες.

         Μαρτ’τς        «Μάρτιος»

         Άπριλ’τς       «Απρίλιος»

         Καλομηνάς   «Μάιος»             Γιατί είναι ο καλύτερος απ’όλους

         Κερασινός    «Ιούνιος»            Γιατί ωριμάζουν τα κεράσια.

         Χορτόθερ’τς  «Ιούλιος»           Γιατί το μήνα αυτό θερίζουνε.

         Αλωναρ’τς    «Αύγουστος»     Γιατί το μήνα αυτό αλωνίζουνε.

         Σταυρίτες     «Σεπτέμβριος»   Γιατί είναι η γιορτή του Σταυρού.

         Τρυγομηνάς «Οκτώβριος»      Γιατί τρυγούν τα σταφύλια.

         Αεργίτες       «Νοέμβριος»      Γιατί αρχίζουν ο αέρας και το κρύο.

         Χριστιανάρ’τς «Δεκέμβριος»  Γιατί είναι τα Χριστούγεννα.

                                                Πετρίδης Σωκράτης